✍️ लेखक: हरिभाऊ वराट
ग्रामरोजगार सहाय्यक, जामखे
🌾 नरेगा मजुरी वाढीला ब्रेक! ३१२ रुपयांत कसा चालणार संसार? लाखो मजुरांचा सवाल
ग्रामीण भारताच्या जीवनरेषा मानली जाणारी महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना (नरेगा) यंदा मोठ्या वादाच्या भोवऱ्यात अडकली आहे. दरवर्षी १ एप्रिलपासून मजुरी दरात वाढ करण्याची परंपरा असताना, यंदा मात्र केंद्र सरकारने मजुरी ३१२ रुपयांवरच कायम ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
महागाईने कंबरडं मोडलेल्या सामान्य मजुरांसाठी हा निर्णय धक्कादायक ठरत आहे.
💸 ३१२ रुपयांत दिवस कसा जातो?
आजच्या परिस्थितीत:
भाजीपाला, धान्य, इंधन सर्व महाग
आरोग्य खर्च वाढलेला
शिक्षणाचा भार वाढलेला
अशा वेळी दिवसाला ३१२ रुपये मिळून कुटुंब चालवणे म्हणजे अक्षरशः संघर्षच आहे. “दिवसभर कष्ट करूनही हातात काहीच राहत नाही,” अशी भावना अनेक मजूर व्यक्त करत आहेत.
👷♂️ नरेगा – गरज की मजबुरी?
उन्हाळ्यात शेतीची कामे संपली की ग्रामीण मजुरांसाठी नरेगा हीच प्रमुख रोजगाराची संधी असते.
राज्यात जलसंधारण, फळबाग लागवड, रस्ते बांधकाम यांसारखी हजारो कामे सुरू असतात.
राज्यात दररोज: १०–१५ लाख मजूर
देशभरात: ५–६ कोटी मजूर सहभागी
मात्र मजुरीत वाढ न झाल्याने या कामांकडे मजुरांचा उत्साह कमी होण्याची शक्यता आहे.
📍 ग्राउंड रिअॅलिटी: अमरावतीत काय स्थिती?
अमरावती जिल्ह्यात:
१८१७ कामे सुरू
२३,८५४ मजूर कार्यरत
पण ग्रामरोजगार सेवकांच्या संपामुळे जवळपास ३० हजार मजुरांचा रोजगार ठप्प झाल्याचे चित्र आहे.
📊 मजुरी ठरते कशी?
नरेगा अंतर्गत मजुरी दर केंद्र सरकार निश्चित करते. हे दर प्रामुख्याने Consumer Price Index for Agricultural Labourers (CPI-AL) या निर्देशांकावर आधारित असतात.
दरवर्षी मार्चमध्ये नवीन दर जाहीर होतात. मात्र यंदा दरवाढ न झाल्याने अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत.
📉 वाढीचा प्रवास थांबला…
२००६: ६५ रुपये
२०१०: १०० रुपये
२०१५: १८१ रुपये
२०२०: २३८ रुपये
२०२५: ३१२ रुपये
२०२६: ३१२ (वाढ नाही)
⚠️ पुढे काय होणार?
तज्ञांच्या मते:
मजुरांचा सहभाग कमी होऊ शकतो
ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवर परिणाम होऊ शकतो
शहरांकडे स्थलांतर वाढू शकते
🗣️ मजुरांची मागणी काय?
“महागाईप्रमाणे मजुरी वाढवावी,” ही सर्वसामान्य मागणी आहे.
सरकारने लवकर निर्णय घ्यावा, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
🔚 निष्कर्ष
नरेगा ही फक्त योजना नाही, तर ग्रामीण कुटुंबांचा आधार आहे.
मजुरी वाढीला ब्रेक लागल्याने हा आधार कमकुवत होणार का? हा मोठा प्रश्न आज समोर उभा आहे.
#NREGA #MGNREGA #ग्रामीण_रोजगार #मजुरी #महागाई #Maharashtra #Farmers #Labour #IndiaNews
