- ##डिजिटल क्रांतीच्या युगात प्रिंट मीडियाचे (मुद्रित माध्यम) अस्तित्व धोक्यात आले आहे !..
सोमेश मुळे जळगाव: आजच्या काळातील एक अत्यंत गंभीर प्रश्न आहे. आज अवघा देश मोबाईल स्क्रीनमध्ये हरवून गेला असताना, एकेकाळी समाजप्रबोधनाचा मुख्य स्रोत असणारी वृत्तपत्रे आणि पुस्तके आपली जागा टिकवून ठेवण्यासाठी धडपडत आहेत. याच पार्श्वभूमीवर, देशाचा हा ऐतिहासिक वारसा वाचवण्यासाठी आता पत्रकार बांधवांनी शासनाकडे एका विशेष पाऊलाची मागणी केली आहे.
मोबाईलचा वाढता वापर आणि बदलती जीवनशैली आज प्रत्येक व्यक्तीच्या हातात स्मार्टफोन आणि स्वस्त इंटरनेट उपलब्ध आहे. यामुळे जगभरातील घडामोडी एका क्लिकवर लोकांपर्यंत पोहोचतात. बदलत्या आणि वेगवान जीवनशैलीमुळे लोकांना सविस्तर बातमी वाचण्यापेक्षा ‘शॉर्ट न्यूज’ किंवा व्हिडिओ पाहणे सोयीस्कर वाटते. परिणामी, तरुण पिढी पुस्तके आणि वृत्तपत्रांपासून दूर चालली असून, त्यांचा डिजिटल माध्यमांकडे (सोशल मीडिया, न्यूज अॅप्स) ओढा मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे.
अनेकदा लोक मोबाईलच्या आहारी गेल्यामुळे मुद्रित माध्यमांचे महत्त्व विसरत चालले आहेत. भारताचा इतिहास पाहिला तर आपल्या देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देण्यात आणि समाजजागृती करण्यात प्रिंट मीडियाचा वाटा अतुलनीय आहे. स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून ते आजपर्यंत:
स्वातंत्र्यलढ्याचे हत्यार: लोकमान्य टिळकांचे ‘केसरी’ आणि ‘मराठा’ असो किंवा महात्मा गांधींचे ‘हरिजन’, या वृत्तपत्रांनीच देशातील जनतेमध्ये राष्ट्रवादाची ठिणगी पेटवली.
विश्वसनीयतेचा पाया: प्रिंट मीडियात प्रसिद्ध होणारी प्रत्येक बातमी ही अनेक पातळ्यांवर पडताळून पाहिली जाते. त्यामुळे आजही छापील शब्दांवर लोकांचा विश्वास जास्त असतो.
* ज्ञानाचा समृद्ध ठेवा: पुस्तके ही केवळ कागदांचे तुकडे नसून विचार, संस्कृती आणि ज्ञानाचा जिवंत दस्तऐवज आहेत.
वैशिष्ट्ये | प्रिंट मीडिया (वृत्तपत्रे / पुस्तके) | डिजिटल मीडिया (मोबाईल / अॅप्स) |
| विश्वसनीयता | अत्यंत उच्च. प्रत्येक बातमीची सखोल पडताळणी होते. | मध्यम ते कमी. ‘फेक न्यूज’ आणि अफवांचे प्रमाण जास्त. |
| आरोग्यावर परिणाम | डोळ्यांना त्रास होत नाही, एकाग्रता वाढते. | स्क्रीन टाईम वाढल्याने डोळ्यांचे आजार आणि मानसिक ताण वाढतो. |
| माहितीचे आयुष्य | छापील दस्तऐवज वर्षानुवर्षे सुरक्षित राहू शकतात. | डेटा डिलीट होण्याची किंवा सर्व्हर डाऊन होण्याची शक्यता असते. |
पत्रकार बांधवांची शासनाला आर्त विनंती: डिजिटल मीडियाच्या वाढत्या प्रभावामुळे वृत्तपत्र व्यवसाय आणि प्रकाशक मोठ्या आर्थिक संकटात सापडले आहेत. पत्रकारिता हा लोकशाहीचा चौथा स्तंभ मानला जातो, आणि हा स्तंभ कमकुवत झाल्यास समाज भरकटू शकतो. म्हणूनच, सर्व पत्रकार बांधवांच्या वतीने शासनाला जाहीर विनंती करण्यात येत आहे की:
प्रत्येक घरात वृत्तपत्र सक्तीचे किंवा सवलतीचे करावे: समाजाला पुन्हा एकदा वृत्तपत्रे आणि पुस्तके वाचण्याची आवड लागावी, यासाठी शासनाने विशेष धोरण आखावे. प्रत्येक कुटुंबापर्यंत वृत्तपत्र पोहोचेल अशी योजना आखावी.
* वाचन संस्कृतीसाठी विशेष अनुदान: वृत्तपत्रांवरील कागदाचा कर (Newsprint Tax) कमी करावा आणि शाळा-महाविद्यालयांमध्ये पुस्तक वाचन अनिवार्य करावे.
* ग्रंथालयांना बळकटी देणे: ग्रामीण आणि शहरी भागातील शासकीय ग्रंथालयांना आधुनिक करून तिथे दर्जेदार पुस्तके व वृत्तपत्रे उपलब्ध करून द्यावीत.
आपल्या देशाचा पाया ज्या मुद्रित माध्यमाने रचला, त्याचे अस्तित्व टिकवून ठेवणे हे प्रत्येक सजग नागरिकाचे आणि शासनाचे कर्तव्य आहे. मोबाईलवरील माहिती वरवरची असू शकते, परंतु पुस्तकांचे वाचन माणसाला सखोल विचार करायला शिकवते. शासनाने पत्रकारांच्या या रास्त मागण्यांचा गांभीर्याने विचार करून वाचन संस्कृती वाचवण्यासाठी तातडीने पावले उचलणे गरजेचे आहे.
